Egilsstaðaskóli - Eineltisáæltun og Olweus

Eineltisáæltun og Olweus

Egilsstaðaskóli er þátttakandi í Olweusaráætluninni gegn einelti. Áætlunin byggir á kenningum prófessors Dan Olweus sem rannsakað hefur einelti síðastliðin þrjátíu ár og er talinn einn helsti fræðimaður heims á þessu sviði í dag.

Eineltisáætlun Egilsstaðaskóla

Stefna skólans
Egilsstaðaskóli er Olweusar-skóli. Í Egilsstaðaskóla er lögð áhersla á jákvæð og uppbyggjandi samskipti. Í skólanum er litið svo á að það sé samstarfsverkefni heimila og skóla að stuðla að velferð nemenda. Yfirlýst stefna skólans er; VIÐ LEGGJUM EKKI AÐRA Í EINELTI.

Skilgreining á einelti
Orðið einelti er yfirleitt notað um endurtekið atferli. Einelti er áreiti af því tagi að ofbeldi beinist að einni manneskju í lengri eða skemmri tíma.

Einelti getur birst í mismunandi myndum, s.s.
Munnlegar árásir: Uppnefni, útskúfun, niðurlægjandi athugasemdir, hvíslast á um þolandann, fliss og hlátur. Endurtekin stríðni.
Félagslegt einelti: Barnið er skilið útundan í leikjum, því er ekki boðið í afmælisveislur eða aðrar uppákomur hjá bekkjarfélögum, enginn af bekkjarfélögum mætir í afmæli hjá því. Barnið er algerlega hundsað.
Andlegt einelti: Barnið er þvingað til að gera eitthvað sem því er mjög á móti skapi, stríðir á móti réttlætiskennd þess og sjálfsvirðingu. Barninu getur verið skipað í þjónustuhlutverk gagnvart félögum sínum eða jafnvel látið
eyðileggja eigur annarra eða skólans.
Líkamlegar árásir: Barsmíðar, spörk, hrindingar, skemmdarverk, eigum þolandans stolið t.d. skólatösku, íþróttafatnaði, reiðhjóli eða peningum.
Rafrænt einelti: fer fram í tölvum á internetinu og í formi smáskilaboða í gegnum GSM síma s.s. sms, msn, facebook, blogg, happy slapping og kosningasíður

Einelti er alls ekki ásættanlegt! Það er böl sem skerðir rétt þess sem fyrir verður til þess að njóta lífsins. Einelti í æsku getur verið afdrifaríkt og getur komið í veg fyrir að þeir sem fyrir því verða eða beita, nái að þroska með sér eðlilega sjálfsmynd, sjálfstraust og lífssýn.

Forvarnir

Einelti er ekki liðið undir neinum kringumstæðum og er litið á það sem alvarlegt brot á skólareglum. Starfsfólk skólans berst gegn því með öllum tiltækum ráðum og ef það verður vart við andfélagslega hegðun ber því að stoppa hana þegar í stað. Mikilvægt er að allir þeir sem vitneskju hafa um eineltismál tilkynni það til skólans svo hægt sé að vinna markvisst að því að stoppa eineltið.

SKÓLI
- Öllum starfsmönnum skólans ber að kynna sér eineltisáætlunina og funda reglulega þar sem farið er yfir þessi mál.
- Öflug og virk gæsla í frímínútum, íþróttahúsi og annarri starfsemi á vegum skólans.
- Bekkjarreglur gegn einelti eru settar í hverjum bekk og bekkjarfundir haldnir vikulega. Bekkjarreglur gegn einelti eru sýnilegar í stofum nemenda.
- Lögð er fyrir könnun á umfangi eineltis hjá nemendum í 4.-10. bekk á hverju ári.
- Tengslakannanir eru lagðar fyrir í nóvember og mars.
- Allir starfsmenn bera ábyrgð á að skrá andfélagslega hegðun nemenda og koma henni til umsjónarkennara.
- Starfandi er eineltisteymi sem í eru þrír aðilar og er kennurum sem fást við einelti til ráðgjafar og stuðnings.
- Eineltisáætlun skólans er reglulega yfirfarin og endurskoðuð.

FORELDRAR/FORRÁÐAMENN
- Eru vakandi fyrir vellíðan, námsgengi og félagslegri stöðu barna sinna.
- Samvinna heimilis og skóla er skilyrði þess að vel gangi.
- Foreldrar láti skólann vita ef þeir hafa grun um einelti.
- Foreldrar allra barna fá ítarlegan bækling sem fjallar um einelti og til hvaða ráða skuli grípa ef það kemur upp.
- Foreldrafundir eru haldnir a.m.k. tvisvar á skólaárinu.
- Foreldrar/forráðamenn hafi greiðan aðgang að upplýsingum um stefnu skólans í eineltismálum.

NEMENDUR
- Allir nemendur tileinka sér og fara eftir skólareglum og bekkjarreglum gegn einelti
- Regluleg fræðsla er fyrir nemendur um einelti.
- Allir umsjónarkennarar hafa reglulega bekkjarfundi sem stuðla að betri líðan, samskipti og hegðun.
- Nemendur skrifa 2 sinnum á ári stutta frásögn um líðan þeirra í skólanum í október og febrúar.
- Nemendur þjálfast í að vinna í hópum og sýna hver öðrum tillitssemi, sveigjanleika og umburðarlyndi.

Það er alvarlegt ef gerendur eineltis fá óáreittir að komast upp með ofbeldisfulla og andfélagslega hegðun. Því sýnt hefur verið fram á fylgni milli slíkrar hegðunar til lengri tíma og þess að leiðast út í afbrot síðar á ævinni.
Ferli í eineltismálum

Ef grunur um einelti berst til skólans, vinnur viðkomandi umsjónarkennari með aðstoð annars starfsfólks skólans eftir eftirfarandi ferillýsingu:

UMSJÓNARKENNARI
- Lætur eineltisteymið vita ef grunur er um einelti
- Tryggir öryggi þolanda og aflar góðra upplýsinga um málið strax frá t.d. nemendum, starfsfólki skólans, foreldrum o.fl. Gangsetur vöktun hjá öllu starfsfólki skólans.
- Tekur þolanda, geranda í viðtal og hefur samband við foreldra símleiðis í öllum tilfellum til að upplýsa þá og gerir þeim grein fyrir:
Þeirri aðstoð sem skólinn getur veitt nemendunum.
Hvað foreldrar geta sjálfir gert til að aðstoða barn sitt, sbr. Foreldrabækling bls.20 (gerendur) eða bls. 22 (þolendur).
- Ákveður framvindu málsins og getur ráðfært sig við og leitað aðstoðar hjá skólastjóra og/eða eineltisteymi.
- Vinnur með umsjónarkennurum annarra bekkja að lausn mála þegar mál tengjast út fyrir bekkinn og geta þeir óskað eftir aðstoð eineltisteymis ef þarf.
- Tekur viðtöl við gerendur og þolendur ásamt foreldrum ef einelti heldur áfram, sjá viðtalstækni í Olweusarbæklingi bls.82-83.
- Málinu er fylgt eftir með reglulegum viðtölum við þolendur og gerendur í allt að fjórar vikur.
- Vísar málinu til nemendaverndarráðs ásamt skráningu á málsatvikum í samráði við skólastjórnendur eða eineltisteymi ef ekki tekst að uppræta eineltið.
- Skráir allt ferlið á sérstök skráningarblöð og í Mentor.

Ef mál koma upp sem varða nemendur og starfsfólk ber að hafa samband við stjórnendur eða eineltisteymið.
Ef umsjónarkennari telur málið sér of skylt eða ekki ráða við það þá er hægt að vísað því til eineltisteymisins.
Ef grunur um einelti kemur upp meðal starfsmanna skal hafa samband við stjórnendur.
Skráningarblað um eineltismál er sett í möppu sem er geymd undir eftirliti
skólastjóra. Gætt verður fyllsta trúnaðar við meðferð gagna.

Eftirlit og mat

- Skólastjóri ber ábyrgð á að upplýsingar um öll eineltismál sem upp koma séu skráðar á þar til gerð skráningarblöð. Þar komi fram lýsing á hvernig tekið var á málinu, hvernig það leystist og hverjir eiga að
fylgja málinu eftir.
- Skólastjóri skal kynna nýjum starfsmönnum stefnu skólans í eineltismálum.
- Stjórnendur skólans sjái til þess að starfsmenn hafi svigrúm til að taka á eineltismálum og vinna að úrlausn þeirra á vinnutíma sínum.
- Skólastjóri sér um að stefnan sé endurskoðuð reglulega og að eineltiskönnun sé gerð árlega þar að auki eru tengslakannanir lagðar fyrir tvisvar á ári.

Eineltisstefnan á PDFformi
Eineltisstefnan myndræn útfærsla

Markmið Olweusaráætlunarinnar

Helstu markmið aðgerðaáætlunar Olweusar er að draga úr tækifærum til eineltis og byggja upp afstöðu nemenda, kennara og foreldra gegn einelti.
Unnið er að eftirfarandi meginþáttum með skipulögðum hætti:

Lagðar eru fyrir kannanir á einelti og niðurstöður kynntar.
Allir starfsmenn skólans taka þátt í umræðuhópum sem hafa það að markmiði að fræða starfsfólk um einelti og undirbúa það undir að vinna markvisst gegn því. Í þessu sambandi fer fram mikill lestur og umræður.
Nemendur fá fræðslu um einelti, eðli eineltis, birtingarform þess og afleiðingar fyrir gerendur og þolendur.
Eftirlit innan skólans er skilvirkt og lögð áhersla á vitundarvakningu meðal starfsfólks, nemenda og foreldra
Reglur skólans um einelti eru kynntar fyrir nemendum og ræddar.
Haldnir eru bekkjarfundir um samskipti og skólabrag.
Haldnir eru kynningar- og umræðufundir fyrir foreldra.
Tekið er á þeim eineltismálum sem upp koma með skipulögðum hætti með samtölum við gerendur, þolendur og foreldra.

Hvað er einelti?

Samkvæmt skilgreiningu Olweusar er það talið einelti þegar einn eða fleiri beita einstakling endurteknu líkamlegu eða andlegu ofbeldi eða félagslegri útskúfun.

Sagt er að nemandi sé lagður í einelti þegar annar nemandi eða nemendur:

Segja meiðandi og óþægileg orð við hann/hana, gera grín að honum/ henni eða nota ljót og meiðandi uppnefni.
Virða hann/hana ekki viðlits eða útiloka hann/hana viljandi úr vinahópnum.
Slá, sparka, hárreita, hrinda eða loka hann/hana inni eða úti.
Segja ósatt eða dreifa upplognum rógi um hann/hana eða senda kvikindislega miða, tölvupóst eða sms skilaboð, í þeim tilgangi að reyna að fá aðra nemendur til að kunna illa við hann/hana.

Gerist þetta oft er það einelti og sá sem verður fyrir því á mjög erfitt með að verja sig. Sama er að segja um síendurtekna stríðni, þegar einhverjum er strítt hvað eftir annað á óþægilegan og meiðandi hátt.
Það er hins vegar ekki einelti þegar einhverjum er strítt á góðlátlegan og vingjarnlegan hátt. Sama er að segja um þegar jafnsterkir nemendur (jafningjar) slást eða rífast.

Verkefnisstjóri í Egilsstaðaskóla:
Jarþrúður Ólafsdóttir, kennsluráðgjafi Skólaskrifstofu Austurlands.

Oddviti í Egilsstaðaskóla:
Ruth Magnúsdóttir, aðstoðarskólastjóri

Lykilmenn starfsmanna:
Ingunn Berglind Arnardóttir, kennari
Sigfús Guttormsson, kennari
Helga Magnúsdóttir, kennari
Dagur Emilsson, kennari

Stýrihóp verkefnisins í Egilsstaðaskóla:
Sigurborg Sigurðardóttir,fulltrúi heilsdagsvistunar
Anna María Arnfinnsdóttir, námsráðgjafi
Árni Björnsson, fulltrúi foreldra
Sigurlaug Jónasdóttir, fulltrúi stjórnenda
Laufey Ósk Þórólfsdóttir, fulltrúi nemenda
Sigfús Guttormsson, lykilmaður
Helga Guðmundsdóttir, fræðslustjóri Fljótsdalshéraðs
Þorgerður María Þorbjarnardóttir, fulltrúi nemenda
Fjóla Björk Ottósdóttir, fulltrúi kennara
Ruth Magnúsdóttir, oddviti
Jarþrúður Ólafsdóttir, verkefnisstjóri
Helgi Ásgeirsson, fulltrúi félagsmiðstöðvarinnar Nýung

Eineltisteymi
Anna María Arnfinnsdóttir, námsráðgjafi
Birna Björk Reynisdóttir, kennari
Hildur Jóna Gunnlaugsdóttir, kennari
Sigurbjörg Hvönn Kristjánsdóttir, deildarstjóri

Vinaleysi

Oft höfum við rekið okkur á ráðaleysi foreldra/forráðamanna og kennara varðandi börn sem eiga enga vini og þeir hafa áhyggjur af. Í sumum tilfellum má rekja vinaleysi barna til eineltis en stundum má rekja það til skorts á félagsfærni þeirra og klaufalegra samskipta við önnur börn.
Hér fyrir neðan eru nokkrir góðir punktar fyrir foreldra/forráðamenn til þess að vinna með börnum sínum varðandi vinaleysi en í skólanum eru bekkjarfundir haldnir samkvæmt stunaskrá.

1. Hafðu fjölskyldufund um vináttu og samskipti. Ræðið við börnin: Til hvers eru vinir? og Það sem vinir geta gert:
Á fjölskyldufundum skaltu fá börnin til að ræða um vináttu og fá svör frá þeim. Leggðu áherslu á að þú ætlist til þess að fjölskyldan og vinir sýni hvert öðru umhyggju. Þú gætir meðal annars rætt að enginn ætti að þurfa að vera einn úti að leika, í íþróttum, á leiðinni til og frá skóla o.s.frv.

2. Ræddu við barnið um styrkleika þess og hæfileika. Reyndu að finna leiðir til að vekja athygli vinshóps/bekkjarfélaga á styrkleikum barnsins. Fáðu barnið til að sýna færni sína eða segja frá henni.

3. Sýndu barninu fram á að það sé mikilvægt með því að veita því ábyrgð á einhverju í heimafyrir. Barn sem á enga vini hefur að öllum líkindum slaka sjálfsmynd. Reyndu að efla sjálfsmynd þess með því að virkja styrkleikana sem það býr yfir, fá því störf í heima þar sem það getur hjálpað öðrum á heimilinu, farið í sendiferðir, lesið tilkynningar/skilað skilaboðum o.s.frv.

4. Reyndu að komast að því hvers vegna barnið er einangrað. Finndu þér tíma til að fylgjast með barninu, t.d. í leik og íþróttum. Einnig er gott fá upplýsingar frá öðrum fullorðnum sem eru með barninu í þessum aðstæðum. Vertu í góðu sambandi við kennara, annað starfsfólk skólans og þjálfara sem vinna með barninu. Fáðu upplýsingar frá þessum aðilum því hugsnlega geta þeir hjálpað þér að átta þig á því hvort erfiðleikar barnsins við að tengjast öðrum séu t.d. feimni, yfirgangssemi, árásargirni eða öðrum atriðum. Betur sjá augu en auga!

5. Reyndu að efla félagsgreind barnsins. Þegar ágreiningur kemur upp milli barna skaltu reyna að fá barnið til að sjá nákvæmlega hvað það var sem gerðist og hvernig það getur lagað breytni sína. Farðu með barnið afsíðis og hjálpaðu því að skilja hvað gerðist með því að spyrja nokkurra spurninga. Hvers vegna heldurðu að hinn hafi brugðist svona við?
Hvernig heldurðu að honum/henni hafi liðið?
Hvað hefðir þú getað sagt eða gert öðruvísi?
Með þessu móti færðu barnið til að skoða hegðun sína og verða meðvitað um hvernig það getur hegðað sér og forðast hvatvís viðbrögð.

6. Kenndu barninu félagsfærni. Talaðu við barnið einslega og gefðu því ráð varðandi aðstæður sem það mun standa frammi fyrir. Ungum börnum þarf ef til vill að kenna að ná augnsambandi við viðmælanda og hvernig þarf að hegða sér til að fá að vera með í leik. Gefðu nokkur dæmi um hvernig hægt er að komast að orði, svo sem:
Ertu til í að leika við mig?, Viltu vera félagi minn?
Hlutverkaleikir eru mjög góðir til að koma inn
hugmyndum hjá barninu um hvernig fara má að í mannlegum samskiptum.
Ásamt þessu er mikilvægt era ð aðstoða barnið við að komast í tómstundastarf sem það hefur áhuga á og er líklegt til að standa sig vel í.

7. Foreldrar gegna lykilhlutverki við að aðstoða börn við að þróa vináttusamband við bekkjarfélaga.
Gott er að skipuleggja félagsleg samskipti við bekkjarfélaga í samráði við aðra foreldra. Hafðu samband við tengiforeldra í bekknum og jafnvel umsjónakennarann til þess að fá samvinnu varðandi skipulagningu á vinahópum. Þá er hægt að skipuleggja t.d. að bjóða einu barni heim í einu og hafa ákveðið viðfangsefni á dagskrá í fyrstu heimsókninni.
Skipuleggið vinahóp í kringum barnið. Veljið vandlega 4-5 nemendur í hóp og halda þarf sérstakan fund með þeim þar sem börnin eru beðin að taka viðkomandi nemanda að sér. Ræðið við hópinn um verkefni sem koma til greina, fáðu fram hugmyndir frá þeim og leggið fram ykkar eigin hugmyndir (hugsað fyrir börn 11 ára og eldri).
Hvetjið hópinn til að bjóða honum/henni með út að leika, spjalla eftir skóla, koma í félagsmiðstöðina, horfa á mynd eða tefla. Því meiri jafningjastuðning sem byggður er upp í kringum barnið því betur finnst því það tilheyra bekknum.
Fyrir yngri börn er nauðsynlegt að foreldrar skipuleggi sjálfir hvað sé gert í vinahópunum en það þarf ekki að vera eitthvað stórbrotið heldur aðeins það að börnin séu saman að leika sér hvert við annað og allir fá að vera með.
Jafnframt er mjög gott að koma á vináttutengslum við annað barn í bekknum eða jafnaldra sem hefur sömu áhugamál og sem gæti orðið vinur barnsins.

8. Gríptu strax inn í ef barnið verður fyrir stríðni. Segðu alvarlegri röddu að svona hegðun verði ekki liðin í og þú munir gera allt sem í þínu valdi stendur til að koma í veg fyrir slíkt. Ef stríðnin hættir ekki verðurðu að hafa samband við foreldrana gerandans og hugsanlega þá sem eru að vinna með barninu í skólanum og íþróttum. En hugsanlega gæti þurft að kenna þolanda stríðni að bregðast við stríðni.

9. Eins og fyrr hefur komið fram þá er það fyrst og fremt að fylgjast með barninu, allsstaðar þar sem tækifæri gefst og fáðu aðstoð til þess. Betur sjá augu en auga. Það getur gefið þér hugmyndir að því hvers vegna barnið er einmana og hjápað þér að finna lausnir til að vinna bug á einangrun þess.